Bektaşi fıkraları, Türk mizah geleneğinde hazırcevaplığı, ince hicvi ve günlük olaylara farklı açıdan bakmayı bir araya getiren anlatılar arasında özel bir yere sahiptir. Bu fıkralarda karşımıza çıkan Bektaşi tipi, çoğu zaman uzun uzun tartışmak yerine tek cümlelik bir cevapla karşısındakinin düşüncesini tersine çevirir. Mizah yalnızca güldürmek için kullanılmaz; insan davranışları, alışkanlıklar, gösteriş ve katı yorumlar da nükteli bir dille sorgulanır.
Bektaşi fıkralarının önemli özelliklerinden biri, ciddi görünen bir konuyu beklenmedik ve sade bir mantıkla ele almalarıdır. Baba Erenler kimi zaman kendisine yöneltilen zor bir sorudan pratik bir cevapla çıkar, kimi zaman söylenen sözün başka bir anlamını bulur, kimi zaman da günlük hayatın gerçeklerini uzun nasihatlerden daha etkili bir cümleyle ortaya koyar. Bu nedenle aynı fıkra hem komik bulunabilir hem de altında farklı bir düşünce barındırabilir.
Bu sayfada en bilinen Bektaşi fıkralarından hazırcevap anlatılara, günlük hayat hikayelerinden inanç ve toplumsal alışkanlıklar üzerine kurulan nüktelere kadar farklı örnekleri temalarına göre bulabilirsiniz. Bazıları birkaç satırda tamamlanırken bazıları küçük bir olay etrafında gelişir. Ortak noktaları, Baba Erenler’in olaylara alışılmışın dışında bakması ve karşısındaki kişiyi çoğu zaman kendi sözüyle düşündürmesidir. Bu yönüyle Bektaşi mizahı hem güldüren hem de ikinci kez düşündüren bir anlatı geleneği oluşturur.
En Bilinen Bektaşi Fıkraları
Bektaşi mizahının en çok anlatılan örneklerinde günlük bir soru, kısa bir tartışma veya sıradan bir olay beklenmedik cevapla sonuçlanır. Bu fıkralar, Baba Erenler’in pratik zekasını ve kendine özgü bakışını açık biçimde gösterir.
Gölde Abdest Fıkrası
Bir adam Bektaşi’ye sormuş:
-Baba Erenler, gölde abdest alırken yüzümü hangi tarafa dönmeliyim?
Bektaşi hiç düşünmeden cevap vermiş:
-Elbiselerini bıraktığın tarafa.
Dünya Alt Üst Olursa Fıkrası
Bir mecliste herkes dünyadaki kötülüklerden yakınırken biri:
-Böyle giderse dünya alt üst olacak, demiş.
Bektaşi sakince karşılık vermiş:
-Ne biliyorsun, belki altı üstünden daha iyidir.
Bir Gün Fazla Fıkrası
Bir toplulukta adama kaç gün oruç tuttuğunu sormuşlar.
Adam:
-Hastalığım yüzünden ancak bir gün tutabildim, demiş.
Aynı soruyu Bektaşi’ye yöneltince Baba Erenler:
-Bu efendi benden bir gün fazla tutmuş, diye cevap vermiş.
Davete İcabet Fıkrası
Bektaşi’ye sormuşlar:
-Baba Erenler, oruç tutmaya gücün yok diyorsun. Peki iftara çağrılsan gider misin?
-Elbette giderim.
-Bu nasıl iş? Emre uyamıyorsun ama davete gidiyorsun.
Bektaşi gülmüş:
-Yaradan affeder; insanı kırarsan onun gönlünü almak daha zor.
Altı Günde Yapılan Dünya Fıkrası
Bektaşi’ye takılmak isteyen biri sormuş:
-Dünya neden dağlı, taşlı, inişli çıkışlı da dümdüz değil?
Baba Erenler çevresine bakıp gülümsemiş:
-Altı günde yapılan dünya ancak bu kadar olur.
Hazırcevap Bektaşi Fıkraları
Bektaşi fıkralarında sorulan sorunun kendisi kadar verilen cevap da önemlidir. Baba Erenler çoğu zaman karşısındakinin kurduğu mantığı kabul eder gibi görünür, ardından tek bir cümleyle bütün konuşmanın yönünü değiştirir.
Lokma Bizimdir Fıkrası
Bir adam Bektaşi tekkesine sık sık yemek saatinde gelir, sofraya oturur ve:
-Sofra Ali’nin, dermiş.
Bu durum birkaç kez tekrarlanınca Baba Erenler dayanamamış:
-Sofra Ali’nin ama lokma bizimdir, demiş.
Alnımın Yazısı Fıkrası
Bir mecliste yazgı ve kader üzerine uzun uzun konuşuluyormuş. Bektaşi söze karışınca biri:
-Sen bunları nereden biliyorsun Baba Erenler? diye sormuş.
Bektaşi alnını gösterip:
-Alnımın yazısından, demiş.
Ben Kıldım Oldu Fıkrası
Bir adam Bektaşi’ye sormuş:
-Baba Erenler, abdestsiz namaz kılınır mı?
Bektaşi gayet rahat cevap vermiş:
-Ben kıldım, oldu.
Adam şaşırmış:
-Kabul olduğunu nereden biliyorsun?
-Sen kılınır mı diye sordun, kabul olur mu diye değil.
İki Kulak Fıkrası
Bir adam uzun uzun konuşup Bektaşi’nin sözünü sürekli kesiyormuş. Sonunda:
-Baba Erenler, neden hiç cevap vermiyorsun? diye sormuş.
Bektaşi:
-Sana sıra gelsin diye bekliyorum ama sen kendine sıra vermiyorsun ki bana gelsin.
Doğru Söyleyen Fıkrası
Birisi Bektaşi’ye:
-Doğru söyleyeni dokuz köyden kovarlar, demiş.
Bektaşi:
-Demek onuncu köyde herkes doğru söylüyor ki adamı orada bırakmışlar, diye karşılık vermiş.
Günlük Hayattan Bektaşi Fıkraları
Bektaşi mizahı yalnızca büyük meselelerden doğmaz. Para, yemek, komşuluk, yolculuk ve sıradan günlük işler de Baba Erenler’in elinde kısa ve eğlenceli anlatılara dönüşür.
Bektaşi’nin Duası Fıkrası
Bektaşi uzun süredir geçim sıkıntısı çekiyormuş. Bir gün canı iyice sıkılmış ve:
-Allah’ım, al canımı da kurtulayım, diye söylenmiş.
Tam o sırada yanındaki eski duvardan büyük bir taş kopup önüne düşmüş. Bektaşi hızla geri çekilip gökyüzüne bakmış:
-Yıllardır biraz dünyalık isterim ses çıkmaz; bunu deyince hemen cevap geldi.
Borç Para Fıkrası
Bir arkadaşı Bektaşi’den borç istemiş:
-Bir ay sonra mutlaka öderim, demiş.
Bektaşi:
-Ben sana parayı veririm ama bir ayı nereden bulacağız?
Adam şaşırmış:
-Ne demek o?
-Parayı bulmak kolay, söylediğin vakti bulmak zor.
Misafir Fıkrası
Bektaşi’nin evine habersiz bir misafir gelmiş. Sofraya bakıp:
-Baba Erenler, bugün yemek az galiba, demiş.
Bektaşi:
-Yemek az değil, haberin geç geldi.
Ayakkabı Fıkrası
Bektaşi’nin ayakkabıları iyice eskimiş. Bir arkadaşı:
-Bunlarla daha ne kadar gezeceksin? diye sormuş.
Bektaşi:
-Ben gezmiyorum, onlar beni bırakmadığı için beraber gidiyoruz.
Pahalı Yemek Fıkrası
Bektaşi bir lokantada hesabı görünce uzun süre kağıda bakmış. Garson:
-Bir yanlışlık mı var? diye sormuş.
Bektaşi:
-Yok, yemeği bir kez yedim ama hesaba bakınca ikinci kez boğazıma dizildi.
İnanç ve Yorum Üzerine Bektaşi Fıkraları
Bektaşi fıkralarının önemli bir bölümü, inanç ve ibadet üzerine sorulan sorulara verilen alışılmadık cevaplardan oluşur. Bu anlatılarda amaç çoğu zaman inancı küçümsemek değil, biçime fazlaca takılan veya başkasını yargılayan tutumları mizahla görünür hale getirmektir.
Oruç mu Namaz mı Fıkrası
Bektaşi’ye sormuşlar:
-Baba Erenler, orucu mu daha çok seversin, namazı mı?
Bektaşi:
-Orucu.
-Neden?
-Hiç değilse sonunda yeniyor.
Tutulmayan Bir Gün Fıkrası
Bir adam üzgün üzgün:
-Bu Ramazan bir gün oruç tutamadım, diye yakınmış.
Bektaşi hemen teselli etmiş:
-Üzülme, o gün boşa gitmedi. Biz senin yerine tuttuk.
Ramazan Ayı Fıkrası
Ramazan yaklaşırken Bektaşi başını önüne eğip yürüyormuş. Arkadaşı:
-Neden gökyüzüne hiç bakmıyorsun? diye sormuş.
Bektaşi:
-Hilali görürsem iş büyür; ben tedbiri baştan alıyorum.
Camiye Geç Kalmak Fıkrası
Bektaşi camiye geç gelmiş. Kapıda karşılaştığı biri:
-Baba Erenler, cemaat dağılıyor; niye bu kadar geç kaldın?
Bektaşi:
-Ben kimseyi rahatsız etmeyeyim diye herkes işini bitirsin istedim.
Dua Fıkrası
Bir adam Bektaşi’ye:
-Duaların kabul oluyor mu? diye sormuş.
Bektaşi:
-Oluyor.
-Nereden biliyorsun?
-Olmayacak şeyleri istememeyi öğrendim.
İnce Hiciv ve Düşündüren Bektaşi Fıkraları
Bektaşi fıkralarının kalıcı olmasının nedenlerinden biri, güldürürken insan davranışlarını da sorgulatmalarıdır. Gösteriş, çıkar, nasihat ve başkasını yargılama gibi konular bu anlatılarda kısa ama keskin cevaplarla ele alınır.
Nasihat Fıkrası
Bir adam Bektaşi’ye uzun uzun nasıl yaşaması gerektiğini anlatmış. Sözünü bitirince:
-Ne dersin Baba Erenler?
Bektaşi:
-Anlattıklarının yarısını sen yapsan, kalan yarısını ben düşünürüm.
Kusur Aramak Fıkrası
Bir adam herkeste kusur bulduğunu söyleyip övünüyormuş.
Bektaşi:
-Kendinde hiç buldun mu? diye sormuş.
Adam:
-Yok.
Baba Erenler gülmüş:
-Demek aramaya en yakın yerden başlamamışsın.
Gösterişli Elbise Fıkrası
Bir adam yeni ve gösterişli elbisesini Bektaşi’ye göstermek için karşısına geçmiş:
-Nasıl olmuşum Baba Erenler?
Bektaşi baştan aşağı süzüp:
-Elbise güzel olmuş. Senin nasıl olduğunu görmek için onu çıkarman gerekir.
Akıllı Adam Fıkrası
Birisi Bektaşi’ye:
-Ben hayatım boyunca aklımla hareket ederim, demiş.
Bektaşi:
-O zaman aklın çok yorulmuştur; biraz da vicdanına iş ver.
Herkesi Memnun Etmek Fıkrası
Genç bir adam Bektaşi’ye:
-Ne yaparsam yapayım herkesi memnun edemiyorum, demiş.
Baba Erenler:
-İyi haber bu.
Genç şaşırmış:
-Nesi iyi?
-Demek hala kendi hayatını yaşamaya vaktin kalıyor.
Bektaşi fıkraları, günlük hayatın içinden çıkan küçük olayları hazırcevaplık ve ince hicivle anlatırken okuyucuya farklı bir bakış açısı da sunar. Baba Erenler’in kimi zaman tek cümlede verdiği cevap, uzun bir tartışmanın ortaya koyamayacağı kadar açık bir çelişkiyi gösterebilir. Bu anlatıların yüzyıllardır farklı biçimlerde aktarılmasının temelinde de yalnızca güldürmeleri değil, mizah yoluyla düşündürmeleri ve insan davranışlarına ayna tutmaları vardır.
Bir yanıt yazın